Wie doet wat?

Sinds 1 juli 2003 is de elektriciteits- en aardgasmarkt vrij in Vlaanderen. Voordien konden energieverbruikers (gezinnen, zelfstandigen, bedrijven en overheden) enkel terecht bij de intercommunale van hun gemeente. De intercommunales zorgden zowel voor de verkoop van elektriciteit en aardgas als voor de infrastructuur van de netten (aanleg en onderhoud van leidingen, kabels, …).
Door de vrijmaking werd de markt opgesplitst. Enerzijds zijn er de energieleveranciers die energie verkopen en met elkaar concurreren. Om klanten te overtuigen, moeten zij scherpere prijzen en een betere service aanbieden. Anderzijds zijn er in België en Vlaanderen verschillende netbeheerders (de intercommunales of regies van vroeger). Zij hebben nog steeds een monopolie omdat op die manier het bestaande net zo efficiënt mogelijk gebruikt wordt.
De vrijmaking is opgelegd door Europa. Door de omzetting van Europese richtlijnen hebben alle lidstaten hun elektriciteits- en aardgasmarkt vrijgemaakt. In het Waals Gewest en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is dat gebeurd op 1 januari 2007.
De vrijmaking van de elektriciteits- en aardgasmarkt heeft geen gevolgen voor de kabeltvdistributie en de watervoorziening. Uw kabel- en watermaatschappij blijven verantwoordelijk voor deze voorzieningen.

Er zijn verschillende bedrijven actief op de Vlaamse en Belgische energiemarkt. Energie legt een lange weg af vooraleer het bij u thuis of in uw bedrijf geleverd wordt.

Energie opwekken – de producent

• Van stoom naar stroom
  

  Een ‘klassieke’ elektriciteitscentrale gebruikt olie, aardgas, steenkool of uranium om water te verhitten tot stoom. Die hete stoom wordt via één of meerdere generators naar een turbine gestuurd en zo wordt mechanische energie omgezet in elektriciteit. Deze stroom noemen we “grijze” stroom omdat hij wordt geproduceerd met fossiele, niet-hernieuwbare brandstoffen. Daarnaast is er ook “groene” stroom, die wordt opgewekt met behulp van hernieuwbare energiebronnen (zon, wind, waterkracht, biomassa, afval, … ).
  Electrabel en EDF Luminus nemen meer dan 90% van de elektriciteitsproductie in België voor hun rekening. Enkele nieuwe spelers zijn sinds de vrijmaking ook elektriciteitsproducent geworden. Daarnaast zijn er nog de zelfopwekkers (grote bedrijven die zelf hun elektriciteit produceren) en de [groenestroom- en WKK-producenten]..

• Aardgas
  

  Ons land beschikt niet over aardgasreserves, dus moet alle aardgas ingevoerd worden. Aardgas is een fossiele brandstof die ontstaat uit de resten van prehistorische vennen en wouden in de grond. Speciale boortorens halen het aardgas van kilometers diep op. Soms wordt het gas eerst in een behandelingsfabriek gezuiverd vooraleer het verdeeld wordt.

Energie vervoeren – Elia en Fluxys

• Transmissie van elektriciteit
  

  Elektriciteitscentrales wekken stroom op en sturen deze naar het transmissienet (met een spanning van meer dan 70 kilovolt). Daarna gaat de elektriciteit naar een distributienet of het buitenland.
  In België beschikt Elia over een wettelijk monopolie op het transmissienet. Elia is verantwoordelijk voor:

  1. het transport van elektriciteit naar individuele grote verbruikers of de distributienetten in België;
  2. de overbrenging van energie tussen buurlanden via het Belgische net;
  3. de opvolging van de goede werking en het beheer van het evenwicht tussen verbruik en productie.

  Bezoek www.elia.be voor meer informatie.

• Invoer van aardgas
  

  Aardgas wordt vanaf de boortoren of behandelingsfabriek vervoerd via pijpleidingen of methaantankers. Om het gas te transporteren met een tanker, moet het eerst vloeibaar worden gemaakt onder atmosferische druk. België slaat het aardgas op in grote reservoirs in o.a. Zeebrugge. Fluxys regelt het vervoer en is verantwoordelijk voor:

  1. het transport van de voedingspunten en de opslagruimtes naar grote afnemers of distributienetten via het Belgische vervoernet;
  2. systeemdiensten, zoals flexibiliteit op het net en aanverwante diensten voor transit en opslag van gas, LNG-operaties en odoriseren van gas.

  Daarna wordt het aardgas via de netten verspreid tot bij de eindafnemers.
  Bezoek www.fluxys.be voor meer informatie.

Energie verhandelen – traders en energiebeurzen

Leveranciers die niet zelf produceren, moeten hun energie aankopen bij een producent of op energiebeurzen.
De Belpex elektriciteitsbeurs bestaat sinds 2005 en is voor 100% in handen van APX-Endex. Bezoek www.belpex.be voor meer informatie.
Daarnaast bestaan er ook zogenaamde 'Hubs', virtuele bilaterale markten waar handel wordt gedreven in elektriciteit en aardgas.

Energie in evenwicht – evenwichtsverantwoordelijke en bevrachter

De productie en het verbruik van elektriciteit en (in mindere mate) de injectie en het verbruik van aardgas moet altijd in evenwicht zijn op het net. Als er geen evenwicht is, kan de netspanning variëren, de frequentie veranderen en uiteindelijk zelfs de stroom uitvallen.
Voor elektriciteit is er een evenwichtsverantwoordelijke. Hij verzamelt alle gegevens over productie en afname om zo de vooruitzichten voor de volgende dag te maken met enerzijds de vraag (de hoeveelheid elektriciteit die de klanten zullen afnemen) en anderzijds het aanbod (de hoeveelheid elektriciteit die de leverancier heeft gekocht op de elektriciteitsmarkt). Die vooruitzichten of nominaties geeft hij door aan Elia, die daardoor de verwachte belasting van het net kent.
Voor aardgas is de bevrachter of vervoernetgebruiker de tegenhanger van de evenwichtsverantwoordelijke. Hij houdt het verbruik en de aanvoer van aardgas in evenwicht (de vraag en het aanbod). De vervoernetgebruiker bepaalt de verbruiksprognoses of ‘nominaties’ en geeft ze door aan Fluxys.

Energie verdelen – de netbeheerder

Het beheer van de distributienetten is in België en Vlaanderen in handen van intercommunales waarin verschillende gemeenten samenwerken. Zij zijn verplicht hun net voor iedereen open te stellen aan dezelfde voorwaarden.
Deze netbeheerders beheren, bouwen en onderhouden het distributienet voor elektriciteit en/of aardgas op het grondgebied waarvoor zij aangewezen zijn en vervoeren op vraag van de leverancier de energie tot bij de afnemer. Wie [uw netbeheerder] is, hangt dus af van uw woonplaats.

Een netbeheerder heeft verschillende taken, waaronder onder andere:

1. nieuwe aansluitingen uitvoeren en bestaande aansluitingen aanpassen
2. elektriciteits- en aardgasmeters plaatsen
3. de meterstanden opnemen
4. zijn distributienet ter beschikking stellen aan alle leveranciers die elektriciteit en/of aardgas willen vervoeren
5. zorgen voor een efficiënt, veilig en betrouwbaar distributienet
6. budgetmeters plaatsen bij klanten die moeilijkheden hebben om de energierekening te betalen
7. het [Rationeel Energiegebruik] aanmoedigen
8. openbare verlichting voorzien en onderhouden.

De werkmaatschappijen

Werkmaatschappijen zijn rechtspersonen waaraan een netbeheerder zijn operationele activiteiten kan overdragen. De netbeheerder kan dit doen op basis van art. 4.1.5 van het Energiedecreet. Hiervoor is toestemming van de VREG vereist. De VREG gaat na of de voorwaarden uit het Energiebesluit vervuld zijn.

Meer informatie 

Energie leveren – de energieleverancier

Energieleveranciers kopen energie bij producenten of produceren ze zelf. Dan verkopen ze hun energie aan hun klanten, die ze individueel factureren.
Om elektriciteit en aardgas te mogen leveren hebben leveranciers een vergunning nodig van de VREG. We hebben alle bedrijven voor u gebundeld die momenteel actief zijn als leverancier in Vlaanderen.
Een energieleverancier doet onder andere:

1. klanten voorzien van energie
2. een evenwichtsverantwoordelijke aanduiden
3. de distributienetbeheerder informeren over de toegangspunten waaraan hij levert, wenst te leveren of stopt met leveren
4. informatie van de distributienetbeheerder verwerken voor de facturatie
5. klanten factureren
6. extra diensten aan klanten aanbieden (bv. tips voor rationeler energieverbruik)

Al deze partijen op de energiemarkt hebben bepaalde overeenkomsten/contracten met elkaar:

• bevoorradingscontract elektriciteit en/of aardgas tussen producent en leverancier
• samenwerkingscontract tussen evenwichtsverantwoordelijke/bevrachter en leverancier
• [ARP-contract]of overbrengingscontract tussen evenwichtsverantwoordelijke/bevrachter en transmissienetbeheerder/vervoeronderneming
• samenwerkingsovereenkomst tussen transmissienetbeheerder/vervoeronderneming en distributienetbeheerder (incl. meter reading company)
• toegangsreglement tussen distributienetbeheerder (incl. meter reading company) en leverancier
• leveringscontract elektriciteit en/of aardgas tussen leverancier en klant
• aansluitingsreglement tussen distributienetbeheerder en klant